چکیده:

حفظ بقایای گیاهی در مزرعه و کاهش عملیات خاک ورزی و کاشت مستقیم بذر در بقایای گیاهی، خاک ورزی حفاظتی نامیده می شود. اگر میزان بقایای گیاهی بیشتر از 30  درصد یعنی درحدود 2000 الی 2400 کیلوگرم در هکتار باشد و کشت به صورت جوی و پشته ای باشد، این روش را خاک ورزی پشته ای گویند. در روش خاك ورزي پشته اي بذر بر روی پشته و در شيار نازكي که بقایای گیاهی آن پاك سازي شده، كاشته می شود. مهمترين مزيت اين روش بهبود حفاظت از خاک توسط بقاياي گياهي است. بقایای گیاهی مقدار زیادی از تشعشع خورشید را جذب می کند و موجب کاهش میزان تبخیر سطحی می شود. همچنین، وجود بقایای گیاهی موجب حفاظت از خاک در مقابل صدمات رگبارهای تند می شود. به دلیل کاهش عملیات خاک ورزی هزينه ها ی اولیۀ کاشت کاهش می یابد. بطور كلي، عملكرد محصول به شرايط خاك و مديريت خاك بستگي دارد، و عملكرد محصول در اين روش بيشتر از روش بدون خاك ورزي است. در خاك ورزي پشته اي، كولتيواتورها (پشته سازها) مجهز به ديسك پشته سازی هستند كه خاك را از وسط شيار به بالاي پشته ها هدایت مي كند. همچنین، بقایای گیاهی توسط دیسک های ستاره ای این کولتیواتور پاکسازی و پشته ها برای کاشت آماده می شوند. کود دهی در مزارع به صورت تزریق کود مایع  در داخل پشته ها است که ممکن است همزمان با کاشت انجام شود

چکيده

ارزيابی تناسب اراضی با استفاده از مطالعات خاکشناسی نيمه تفصيلی ، نيمه تفصيلی دقيق ، تفصيلی ، تفصيلی دقيق ، اطلاعات هواشناسی ايستگاههای سينوپتيک ، نيازهای خاکی گياهان زراعی و نيازهای اقليمی آنها و اطلاعات اقتصادی و غيره انجام می گيرد .

اين تحقيق در 11593 هکتار از اراضی منطقه خير آباد اراک در سطح نيمه تفصيلی انجام گرفت. ابتدا اطلاعات هواشناسی منطقه استخراج و با برنامه رايانه ای CROPWAT پردازش گرديد. با توجه به اطلاعات حاصله از مطالعات خاکشناسی، خاکهای منطقه مورد مطالعه با استفاده از سيستم رده بندی جامع امريکايی ( Soil Taxonomy ) رده بندی گرديد. خاکهای مذکور در دو واحد فيزيوگرافی دشت های دامنه ای و آبرفت های بادبزنی شکل سنگريزه دار پراکنده بود و به پنج فاميل تفکيک گرديدند. نيازهای خاکی و اقليمی گندم از جداول سايس(1993 ) اقتباس گرديد. بعد از پردازش آن به روش محدوديت ساده، تعداد و شدت محدوديت، ، استوری و ريشه دوم ، تناسب کیفی برای گندم تهيه و نقشه ی آن ترسيم گرديد .

کلاسهای تناسب اراضی در منطقه با روش استوری و ريشه دوم برای گندم آبی شامل کلاسهای نسبتاً مناسب( S2 ) و تناسب بحرانی( S₃ ) و نامناسب( N ) بودند.

توانائي خاک جهت تأمين ضروريات نبات به آب مواد معدني ( مواد غذائي ) در طول مدت زمان رشد و نموي آن ميباشد. حاصل خيزي زمين سه قسم است.

1-         حاصل خيزي طبيعي خاک.
2-         خاصل خيزي مصنوعي خاک.
3-         حاصل خيزي اقتصادي خاک.

1)            حاصل خيزي طبيعي خاک :
 عبارت از محصول دوره طولاني پروسه تشکيل خاک است. بدين معني که در جريان سال هاي متمادي بشکل طبيعي بميان ميآيد.

محمدجواد روستا و مريم عرب

استاديار و كارورز مركز تحقيقات كشاورزي و منابع طبيعي فارس

عدم خاكورزي و خاكورزي كاهش يافته از زمانهاي قديم بوسيله افراد بومي استفاده مي شده است، زيرا بشر نيروي بازوي كافي براي كشت در هر ناحيه زمين زراعي را به كمك دست نداشت. براي مثال مصريان قديم و اينكاها در آندوي آمريكاي جنوبي از تكه چوبي براي سوراخ كردن زمين و قرار دادن دانه با دست درون خاك شخم نشده، استفاده مي كردند. در كشاورزي پيشرفته و مكانيزه، كشت بدون خاكورزي از مدتها پيش امتحان شده است. ولي تا زمان ظهور علف كشهاي جديد، اين شيوه مورد استفاده عملي قرار نگرفته بود.

بر اساس نوشته فيليپس و فيليپس (1984 )، در اواخر دهه چهل، همزمان با معرفي تنظيم كننده هاي رشد گياه، در طول جنگ جهاني دوم، روش خاكورزي كاهش يافته، مورد توجه قرار گرفت. كلينگمن[1] دركاروليناي شمالي در اواخر سال 1940، انجام عمليات كشاورزي بدون خاكورزي را گزارش داد. در سال 1951، ك.س.بارونز[2] و ج.اچ.ديويدسون[3] و سي.دي.فيتزگراد[4] ، از شركت شيميايي Dow، كاربرد موفق روشهاي بدون خاكورزي را گزارش دادند. در دهه 1960، ام.اي.اسپراگو[5] در نيوجرسي، گزارش داد كه براي احياي مراتع از مواد شيميايي به جاي خاكورزي استفاده كرده اند.

اشكال مختلف فرسايش:

شكل ظاهري فرسايش آبي با شكل ظاهري فرسايش بادي فرق دارد. بعلاوه فرسايش آبي يا بادي خود بر اثر شدت و ضعف عوامل فرسايشي و مساعد بودن يا نامساعد بودن شرايط محيطي براي فرسايش به اشكال مختلف در مي­آيد. روي همين اصول است كه در نقاط مختلف و در شرايط مختلف، زمين به درجات مختلف و به اشكال مختلف فرسايش يافته است.

5-1- فرسايش سطحي يا سفره­اي

عمل عامل فرسايشي در اين فرسايش، در تمام سطح زمين است. اين شكل فرسايش بيشتر منشا بادي دارد، ولي طبيعي است كه فرسايش آبي نيز ابتدا به طور سطحي اتفاق مي­افتدكه به علت فرسايش يكنواخت در تمام سطح كمتر محسوس مي­گردد.

اين نوع تخريب با ظهور لكه­هاي سفيد و روشن در سطح نمودار مي­شود و نشان دهنده تخريب و از بين رفتن سطحي­ترين قسمت زمين، آن هم به صورت لكه­لكه است

حمایت یونیدو از ضدعفونی خاک توسط بخار آب به جای استفاده از سموم مخرب لایه ازون
تهران 13 دی ماه 1385 (مرکز اطلاعات سازمان ملل متحد) – دکتر ملایری رئیس اداره حلال های ضایعات سمی و سموم آفات پروتکل مونترال سازمان توسعه صنعتی ملل متحد (یونیدو) و همراهان ، اخیراً طی دیداری از شرکت تأسیسات صنایع سارویه که در زمینه پروژه ضد عفونی خاک توسط بخار آب به جای استفاده از سموم مخرب لایه ازن در شهر ساری فعالیت می نماید، ضمن اینکه دستگاه را مورد تأیید قرار دادند، خاطر نشان کردند که این دستگاه نمونه خارجی ندارد.
در این مرحله از بازدید، با خرید 35 دستگاه از شرکت سارویه توسط سازمان یونیدو موافقت گردید.از آنجا که یونیدو در حال حاضر مجری جایگزینی سموم مخرب لایه ازون (متیل بروماید) در 62 کشور جهان میباشد و دستگاههای بخار در اختیار آنها میگذارد یونیدو در نظر دارد که دستگاه تولیدی شرکت سارویه را به آن کشورها معرفی و برای طرحهای جایگزینی در این کشورها استفاده شود. اجرای طرح جایگزینی متیل بروماید در ایران بعهده وزارت جهاد کشاورزی است که با هماهنگی و همکاری دفتر حفاظت لایه ازون سازمان محیط زیست توسط یونیدو از بودجه پروتکل مونترال اجرا میگردد.
موارد استفاده از دستگاه بخار:
این دستگاه بمنظور ضد عفونی خاک ، پرورش قارچ ، پرورش قارچ های صدفی ، خشک کردن بتن سدها ، تیرچه و بلوک، سونای تر و تمام کارهایی که به بخار با فشار پایین نیاز دارند

ارزشکود بیولوژیک به دلیل سه خاصیت مهم آن است: تغذیه ای و شیمیایی (از نظر میکرو ارگانیزم خاک) و خواص فیزیکی و بهبود خواص بیولوژیک

- این نوع کود وقتی به خاک داده میشود مانند یک کود NPK عمل می کند(25%-5%25%). یعنی برای هر مقدار 25 کیلو ازت و 5 کیلو پنتا اکسید فسفر و 25 کیلو پتاس فورا در اختیار گیاه قرار می دهد ولی مهمتر آن است که همین مقدار ازت و پتاسیم و 20 کیلو پنتا اکسید فسفر نیز در طول مدت طولانی به تدریج آزاد و آماده جذب گیاه می شود. غیر از سه عنصر پر مصرف اصلی, مقادیر چشمگیری از عناصر دیگر از جمله منیزیم و گوگرد و آهن و روی و مس و بر و غیره در اختیار گیاه گذاشته می شود.

- این کود از نظر تولید شدن به کود بیولوژیک در حال حاضر در هیچ کشور دنیا به این روش تولید نمی شود زیرا به صورت باکتری های مفید این نوع کود تولید می شود و چون این نوع کود خاک های کشاورزی را سفت نمی کند و تبادلات هوا زدگی بین خاک و هوا صورت می گیرد و آب باران در زمین فرورفته که خود باران دارای مقادیر زیاد نیتروژن می باشد, فعل و انفعالات وگالانسی از جمله باکتریهای مفید خاک و موجودات ذره بینی و محیط اطراف خود و تنفس تبادلات اکولوژیکی جانداران ذره بینی را مختل نمی کند و این نوع کود از مواد شیمیایی دخالت ندارد و بلکه میکروارگانیزم خاک را تقویت می کند. در حاصلخیزی خاک نقش بسزایی دارد.

به منظور تعيين نقش نيتروژن بر كارايي مصرف آب (WUE) در شرايط رطوبتي مختلف خاك ، 4 رقم يونجه سربندي، كريساري، قره يونجه و 2129 استراليايي مورد آزمايش قرار گرفتند. آزمايش در شرايط گلخانه با 4 سطح نيتروژن ( معادل 0، 30،60و 90 كيلوگرم در هكتار ) دو سطح آبياري (35 و 75 درصد ظرفيت مزرعه اي ) در 3 تكرار به صورت فاكتوريل در قالب طرح بلوكهاي كامل تصادفي اجرا شد. تنش كمبود آب، WUE ، بازده تعرق، عملكرد اندامهاي هوايي و نسبت ريشه به اندامهاي هوايي (R/S) را تحت تأثير قرار داد. مصرف نيتروژن، WUE ، بازده تعرق، عملكرد اندامهاي هوايي را افزايش داد. اين آزمايش نشان داد كه مصرف متعادل ( حدود 30 كيلوگرم ) نيتروژن مي تواند در افزايش كارايي مصرف آب و بالا بردن عملكرد در شرايط كمبود مؤثر واقع شود. بنابراين به نظر مي رسد با مصرف اين مقدار نيتروژن در علوفه زارهاي ديم در اوايل فصل رشد كه بارندگي و رطوبت هوا براي رشد مناسب تر است مي توان به توليد علوفه كمك نمود. در اين خصوص رقم يونجه در بين ارقام مورد آزمايش از نظر پتانسيل سازگاري و توليد بهتري عكس العمل را از خود نشان داد.

با وجود اثرات مفيد كودهاي شيميايي در افزايش توليد محصولات مختلف زراعي و باغي در صورتي كه استفاده از كودها به همراه آگاهي و علم و چگونگي كاربرد آنها نباشد نتيجه حاصله چندان مطلوب نخواهد بود.

در زمان‌هاي گذشته متخصصان و پژوهشگران علم گياهي غالباً نمي‌دانستند كه از مجموع كودهاي ازته و ازت معدني شده خاك فقط 50% مورد استفاده گياه قرار مي‌گيرد و ممكن است ازت به صورت گاز از خاك خارج و يا اين كه با آب آبياري و باران از خاك خارج شود. منبع اصلي ازت براي گياهان مواد آلي خاك مي‌باشد كه از باقيمانده حيواني و گياهان قبلي حاصل شده و به طور طبيعي و يا در نتيجه عمل انسان به خاك داده شده است.

معمولاً كشت و كارهاي صحيح و اصولي مقدار قابل توجهي از ازت را كه توسط گياه از خاك خارج مي‌شود با افزودن كودهاي آلي و باقيمانده‌هاي گياهي به خاك برگردانده مي‌شود. اگر كود دامي تازه به صورت جامد يا مايع بلافاصله به داخل خاك برده شود نگراني از بابت از دست رفتن ازت وجود نخواهد داشت.

در حال حاضر توصيه جهت حفظ تعادل ازت خاك آن است كه بقاياي گياهي ، كود حيوان و كود سبز به زمين داده شود تا هم ازت خاك متعادل شود و هم مواد آلي خاك باعث بهبود خواص فيزيكي خاك شود. البته اين توصيه‌اي عام نيست. به عنوان مثال زير خاك كردن بقاياي گياهي در نواحي كه بيماري و آفتي غالب وجود داشته باشد توصيه نمي‌شود.

حفاظت و افزايش بازده ازت موجود در خاك در درجه اول بستگي به حفاظت خاك از عوامل فرسايشي، كم‌كردن تلفات به علت شستشو و ممانعت از تشكيل تركيبات ازتي فرار در خاك خواهد داشت. در ارتباط با فرسايش و جلوگيري از آن متأسفانه در كشور ما اقدامات مؤثري انجام نشده و پر شدن سدها، جاري شدن سيل و پيشروي كوير و شنزارها معضلات و دشواري‌هاي فراواني را موجب شده است، هرآينه در ايران جلوي صدمات فرسايش گرفته شود، طبق برآوردها زيان اقتصادي تلفات ازت نصف خواهد شد.

در ايران ميزان تلفات ازت بخصوص در نواحي مرطوب شمال ايران قابل توجه مي‌باشد. در نواحي كه مقدار بارندگي در حدود يك متر و بيشتر است ازت خاك مي‌تواند تا اعماق بيشتر از عمق نفوذ ريشه مهاجرت كند. در اين نواحي كه خاك در اواخر پائيز يخزده نيست بيشترين تلفات ازت انجام مي‌گيرد. زيرا باران فراواني باريده و درجه حرارت آنقدر نيست كه تعريق و تبخير تأثير زيادي در مجموع آب خاك داشته باشد. در اين وضعيت مي‌توان با داشتن پوشش گياهي كه كربن آنها زياد است (به مانند خانواده‌ غلات) از ازت خاك قبل از شستشو استفاده كرد.

در نواحي خشك تلفات ازت ناچيز است مگر در محصولاتي كه آبياري فراواني نياز دارند. برنج از جمله محصولاتي است كه تلفات ازت در آن قابل توجه بوده و روش‌هاي كشت و كار برنج راهايي براي تقليل و كاهش تلفات آبشويي باقي نمي‌گذارد. در نواحي خشك نيز قسمت اعظم تلفات ازت در فصل بارندگي و در غيبت و فقدان پوشش گياهي صورت مي‌گيرد.