چکيده:

به منظور بررسي اثرات تنش خشکي بر روي ذرت و سورگوم علوفه ای آزمايشي در مزرعه تحقيقاتي دانشکده کشاورزي دانشگاه شهيد باهنر کرمان در سال زراعي 1384 اجرا گرديد. آزمايش بصورت اسپليت پلات (کرتهاي خرد شده) بر پايه طرح بلوکهاي کامل تصادفي با سه تکرار انجام گرديد. تيمارهاي اصلي سه دور آبياري (7، 14 و 21 روز) و  تيمارهاي فرعي دو رقم ذرت (سينگل کراس 647 و 704) و يک رقم سورگوم علوفه اي (speed feed) در نظر گرفته شد. گياهان تا 45 روز پس از کاشت در شرايط مطلوب آبياري قرار گرفته و پس از آن تيمارها اعمال گرديد. نتايج بدست آمده نشان داد که اثر تيمار دور آبياري تنها بر ارتفاع بوته معني دار شده، بطوريکه دور آبياري 7 روز اختلاف معني داري با دور آبياري 14 و 21 روز داشت. تاثير ارقام در مورد همه صفات مورد مطالعه معني دار شد، بطوريکه بيشترين ارتفاع بوته (204 سانتي متر)، تعداد برگ در بوته (4/16 برگ)، عملکرد علوفه تر (1/46 تن در هکتار) و بيشترين عملکرد علوفه خشک (5/24 تن در هکتار) متعلق به سورگوم علوفه اي و بيشترين قطر ساقه (4/19 ميليمتر) متعلق به ذرت رقم سينگل کراس 704 بود.

در اين تحقيق سه رقم سورگوم علوفه‌اي به نام‌هاي KFS2, KFS1 و KFS3 با استفاده از طرح آماري فاكتوريل بر پايه بلوك‌هاي كامل تصادفي به منظور تعيين مناسب‌ترين تراكم كاشت در سه تكرار به مدت دو سال (81-1380) در كرج كاشته شدند. تراكم‌هاي مورد بررسي 167، 208، 278 و 417 هزار بوته در هكتار بودند. كود فسفات آمونيوم بر مبناي 115 كيلوگرم P₂O₅ و در مجموع 183 كيلوگرم در هكتار نيتروژن در چهار نوبت مصرف شد. از همه تيمارها دو چين علوفه برداشت شد. چهار صفت شامل ارتفاع بوته، تعداد پنجه، عملكرد علوفه‌تر و خشك در هر چين يادداشت‌برداري گرديد و برداشت از سطح 7.8 مترمربع به عمل آمد. داده‌هاي دو سال مورد تجزيه واريانس مركب قرار گرفت و ميانگين به روش دانكن مقايسه شدند. نتايج تجزيه واريانس مركب نشان داد بين سال‌ها به جز براي ارتفاع بوته، ارقام به جز براي تعداد پنجه، اثر متقابل سال× رقم به جز براي تعداد پنجه، تراكم كاشت، اثر متقابل سال× تراكم كاشت به جز براي عملكرد علوفه خشك، اثر متقابل رقم× تراكم كاشت و اثر متقابل سال× رقم× تراكم كاشت به جز براي ارتفاع بوته اختلاف معني‌دار در سطح 1% وجود دارد و فقط اختلاف موجود در اثر متقابل رقم× تراكم كاشت براي ارتفاع بوته در سطح 5% بود. با مقايسه ميانگين‌ها به روش دانكن، همه صفات مورد بررسي در سال اول و در گروه اول قرار گرفتند. ارقام KFS1و KFS3 به ترتيب از نظر عملكرد علوفه تر با 126.7 و 124.5 و علوفه خشك با 24.38 و 23.05 تن در هكتار و از نظر ارتفاع با 186 و 178 سانتي‌متر در گروه اول قرار گرفتند. كمترين عملكرد علوفه خشك به ميزان 20.18 تن در هكتار از رقم KFS2 و بيشترين و كمترين عملكرد علوفه خشك به ترتيب در تراكم‌هاي كاشت 278 و 417 هزار بوته در هكتار به دست آمد. گرچه تعداد پنجه در چين اول با چين دوم اختلاف معني‌داري داشت، ولي ارقام مورد بررسي در متوسط دو چين از نظر تعداد پنجه تفاوت آماري نداشتند.